Teksten bij mijn werk

 

Over landschappen, stilte en traditie, tekst bij expositie De Haere

 

Mensen vragen me wel eens waarom er in mijn landschappen geen mensen zijn, waarom ze leeg zijn. Ik vind ze helemaal niet leeg. Er is wel ruimte. Als er levende wezens in het landschap staan, vullen zij de ruimte, en dan kan ik er zelf niet meer in stappen. In die ruimte zoek ik de stilte. Stilte in de natuur is natuurlijk geen letterlijke stilte. Het is slechts de afwezigheid van mensen en menselijk geluid. Het verlangen naar stilte is een verlangen naar rust in het hoofd. Stilte is dan een meditatieve, wellicht zelfs religieuze ervaring.

 

De ecoloog en filosoof Matthijs Schouten zegt hierover: “Natuurlijk zijn we aan het seculariseren, de traditionele religieuze boodschappen worden minder omarmd. En toch denk ik dat er in heel veel mensen een verlangen zit naar een verbinding met iets dat groter is dan henzelf. Dat beleefde je vroeger in de kerk, nu neemt de natuur die plek in. Het is niet zo dat heel Nederland de natuur intrekt voor zingeving. Maar we leven in een samenleving waarin alle grote verhalen die te maken hebben met religie, wetenschap en politiek er steeds minder toe doen. Iedereen creëert zijn eigen verhaal, zijn eigen waarheid. Wat er vervolgens gebeurt is dat we toch verloren dreigen te raken in een labyrint van verhalen. Ik denk dat mensen niet helemaal kunnen zonder een groot overkoepelend verhaal. Natuur is voor meer en meer mensen zo’n groot verhaal geworden. Een verhaal dat te maken heeft met oorspronkelijkheid, met een wereld die nog in orde is, waar harmonie is, waar het goed toeven is.”

 

Naast alle overwegingen over kunst en stilte, is mijn werk ook een reactie. Een reactie op de normen van de hedendaagse kunst, die voorschrijven dat kunst onderzoek is: conceptueel, dubbelzinnig, vernieuwend en maatschappijkritisch. Ik houd juist van het ambacht van het ouderwets schilderen met een langzaam medium als olieverf. (Over een schilderij doe ik meestal een half jaar of langer, omdat elke laag een week moet drogen.) Wat ik zoek in het kunstenaarschap kan ik vinden in het schilderen van landschappen, in de traditie die zijn oorsprong vindt in de Romantiek. Ik kan in ademloze bewondering blijven kijken naar schilderijen van Barend Cornelis Koekoek of Valerius de Saedelaar. “Uiteindelijk is hoe we de natuur zien alleen maar een reflectie van hoe we onszelf zien,” zegt ook Matthijs Schouten, en “De natuur heeft geen oordeel, dat is heel bevrijdend.”

 

Irene Vinkenburg, juni 2016

 

Solo expositie School van Frieswijk 2015

Na een carriere in het onderwijs als docent scheikunde, besloot ik ruim 10 jaar geleden om het roer om te gooien. In eerste instantie ben ik begonnen aan de lerarenopleiding beeldende vorming, later in Arnhem heb ik de opleiding Fine Art gevolgd aan de kunstacademie, waar ik in 2011 afstudeerde. Op de academie heb ik mijn vooral bezig gehouden met fotografie en installaties.

Het centrale thema in mijn werk is verschoven van religie naar het sublieme en de natuurbeleving uit de Romantiek. Nu, een paar jaar na mijn afstuderen, ben ik uitgekomen waar mijn kunstontwikkeling begon: bij de landschapsschilderijen die vroeger bij ons thuis hingen. Dat zijn Limburgse landschappen van Patrick Creyghton, mijn oom. Ik zelf schilder de landschappen die ik ken van mijn vele wandelingen door het Salland en van mijn tochten door de Zwitserse bergen.

 

Connected 2014

Als een rivier door een landschap stroomt, dan stroomt zij ook door de gevoelens van mensen. Als een berg zich uitdagend verheft in de lucht, dan verheft hij zich ook in onze emoties, in onze ziel. Een uitspansel dat zich uitstrekt over onze gehele ruimte maakt deel uit van onze emotionele ruimte.

Chenjerai Hove, schrijver uit Zimbabwe


Mythe van de natuur 2012

De natuur staat sinds de romantiek voor rust, voor het onbedorven leven, en voor thuiskomen. Er verschijnen onderzoeken die aantonen wat we eigenlijk allang weten: dat de overprikkelde menselijke geest gebaat is bij meer natuur. Ook ons idee van schoonheid is sterk gevormd door de vormen en verschijnselen in de natuur, zowel op het gebied van de subtielere schoonheid van organische vormen als van de overweldigende schoonheid van woeste bergtoppen. De beschouwingen over schoonheid en het sublieme van Edmund Burke en Immanuel Kant zijn nog altijd actueel.

Dat we in Nederland geen echt wilde natuur meer hebben is een algemeen bekend gegeven. Voor de woeste, romantische natuurbeleving zullen we andere delen van de wereld moeten opzoeken. De dreiging van het water hebben we ingedamd. De donkere bossen zijn slechts symbolen geworden, alleen terug te vinden in sprookjes. Wat we onze natuur noemen is een tuin geworden.

Maar ook de veilig gereguleerde natuur van een tuin heeft ons nog iets te bieden. In onze door technologie doordrenkte wereld herinnert juist de natuur ons aan onze oorsprong. Ook in onze aangeharkte natuur kunnen we er niet omheen dat alles altijd verandert, dat alles sterft en opnieuw geboren wordt. Als we niet langer in onze godsdienst met de nietigheid en kwetsbaarheid van het menselijk leven leren omgaan, blijft de natuur ons er toch aan herinneren. Ik denk dat de fascinatie voor de levenswijzen van natuurvolkeren en oude natuurgodsdiensten hier sterk mee te maken heeft. De behoefte aan verbinding van de mens met de natuur is nooit verdwenen.
In mijn werk onderzoek ik de menselijke behoefte om betekenis geven aan de cyclus van het leven, en de behoefte aan verbinding; verbinding met de aarde en de kosmos. Soms neem ik daarbij de ingang van de religie, soms die van de natuur waarin de mens zijn plaats kan zoeken.


Het ijle land 2011

In Het ijle land staat vooral de verbinding tussen mens en kosmos centraal. Het werk is geinspireerd door de meditatieve ervaring van het hoog in de bergen zijn, omringd door water, lucht en steen.

LUCHTSPIEGELING

Midden in deze woestenij
van zon, stenen en droog gewas
zie ik opeens mijn eigen land
- onaangetast door deze brand:
bleek water, mist over een wei,
zie ik hoe koel en zacht dat was.

IJl als de dunne, dode maan,
die overdag is blijven staan,
maar meer dan een herinnering,
begeerlijker dan enig ding
zie ik het verre water blinken,
trachten mijn ogen het te drinken.

M. Vasalis


Cathedral 2011

Wat is de behoefte die veel mensen voelen, die zich uit in religie en in kunst? Het begon al bij de rotstekeningen. Karen Armstrong schrijft over de homo religiosus: Een bezoek aan de grotten van Lascaux was gevaarlijk, vermoeiend, oneconomisch en tijdrovend. De algemene consensus is daarom dat de grotten heilige plaatsen waren. (uit: De kwestie God)

De mens is modern, zelfs postmodern geworden. God is dood verklaard. Toch blijft de behoefte aan religiositeit en spiritualiteit onverminderd aanwezig. We kennen onze oorsprong niet, en voelen een vaag soort heimwee naar de bron.

Voor mij is die bron het sterkst voelbaar als ik ver van de bewoonde wereld ben. Hoog in de bergen, omringd door niets dan steen, water en lucht. Of in de bossen, waar de bomen de aarde met de hemel verbinden. Het onbekende, het onkenbare en het niet-weten mag daar zijn. Het is aanwezig in de nevel, in de rivier, in de boom, in de steen. Deze elementen vormen de basis voor mijn werk.